Een dubbele materialiteitsanalyse, wat is dat?
De dubbele materialiteitsanalyse is de CSRD-tool om prioriteiten te stellen in je duurzaamheidsstrategie. Het is dan ook de eerste stap van de CSRD.
Dit artikel legt in drie stappen uit hoe je deze analyse gebruikt om te prioriteren, met per stap een concreet voorbeeld toegepast op een gemeente. Maar eerst: wat betekent dubbele materialiteit?
Wat is dubbele materialiteit?
Het begrip materialiteit komt uit de financiële wereld. Het betekent dat alleen informatie die beslissingen beïnvloedt, in financiële rapporten wordt opgenomen. Een materieel onderwerp is dus een onderwerp dat van belang is voor de organisatie.
Van oorsprong bekeek je vooral de impact van externe factoren op jouw organisatie. Dit deed je met een economische bril. In de CSRD kijk je meer door een duurzaamheidsbril, waar je naast economische factoren ook milieu en sociale impact meeneemt. Bijvoorbeeld: hoe beïnvloeden klimaatverandering of nieuwe wetgeving de financiële positie van jouw organisatie? Dit heet financiële materialiteit.
Tegenwoordig moeten organisaties ook kijken naar de impact die zijzelf hebben op mens, milieu en maatschappij. Bijvoorbeeld: wat is de impact van jouw organisatie op CO₂-uitstoot, biodiversiteit of sociale (on)gelijkheid? Dit heet impactmaterialiteit.
Wanneer je beide perspectieven meeneemt, zowel de effecten vanaf buiten op jouw organisatie als jouw impact op de buitenwereld, dan spreek je van dubbele materialiteit.
Stap 1: breng je waardeketen in kaart
Hoe brengt jouw organisatie waarde en voor wie, en welke andere partijen dragen bij aan het creëren van die waarde? Door deze vragen te beantwoorden krijg je inzicht in je waardeketen.
Voorbeeld: Een gemeente levert waarde aan inwoners via openbare voorzieningen, mobiliteit, afvalinzameling, woningbouw, onderwijs en sociale ondersteuning. Voor die dienstverlening werkt de gemeente samen met verschillende leveranciers. Zij vormen samen de waardeketen waarin duurzaamheid een rol kan spelen. Denk aan de CO₂-uitstoot van aannemers, sociale voorwaarden in aanbestedingen, of energieverbruik van gemeentelijke gebouwen.
Stap 2: maak een lijst van duurzaamheidsonderwerpen
Je verkent welke duurzaamheidsonderwerpen aan bod komen in de waardeketen. Deze onderwerpen hoef je niet zelf te bedenken: de CSRD biedt een lijst met onderwerpen ingedeeld volgens de ESG-structuur, van klimaatverandering en biodiversiteit tot eigen personeel en bedrijfsvoering.
Voorbeeld:
- Milieu (E): energieverbruik van gemeentelijke gebouwen, CO₂-uitstoot bij infrastructuurprojecten, waterbeheer
- Sociaal (S): inclusiviteit in personeelsbeleid, gelijke kansen in participatieprojecten
- Governance (G): transparantie in besluitvorming, ethisch inkoopbeleid, integriteit van bestuurders
Stap 3: kies de belangrijkste duurzaamheidsonderwerpen
Om van een lange lijst duurzaamheidsonderwerpen tot een korte lijst prioriteiten te komen, gebruik je een scoresysteem. Je beoordeelt de onderwerpen op impact, risico’s en/of kansen voor jouw organisatie. Je hoeft niet op alle drie de categorieën te scoren: één duidelijke impact, kans of risico kan al voldoende zijn om een onderwerp als prioriteit te kiezen. Hierbij denk je dus na over zowel de positieve als negatieve impact.
Voorbeeld:
Negatieve impact
De gemeente stuurt bij aanbestedingen rondom infrastructuur zeer beperkt op duurzaamheidseisen waardoor aannemers vervuilende materialen of transport inzetten.
- Onderwerp: klimaatverandering
- Impact: groot (hoge CO₂-uitstoot door bouwprojecten)
- Risico: groot (wetgeving rond milieueisen)
- Kans: aanbestedingsvoorwaarden verduurzamen levert CO₂-reductie op
Positieve impact
De gemeente heeft een actief programma voor inclusief werkgeverschap, met aandacht voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en culturele diversiteit binnen de gemeentelijke organisatie.
- Onderwerp: inclusiviteit en sociale gelijkheid
- Impact: groot (verhoogt welzijn medewerkers)
- Risico: beperkt (maar imago kan schade oplopen bij gebrek aan beleid)
- Kans: grotere aantrekkingskracht als werkgever, voorbeeldfunctie in de regio
Het eindresultaat: de matrix
Deze scores visualiseer je in een matrix met twee assen:
- Horizontaal: financiële relevantie (impact op de organisatie)
- Verticaal: impact op mens, milieu en maatschappij (impact van de organisatie)
Deze dubbele materialiteitsmatrix ziet er zo uit:
Thema’s in het kwadrant rechtsboven zijn zowel significant voor externe stakeholders als strategisch belangrijk voor de organisatie en verdienen daarom prioriteit.